Co jadano na wsi w XIX wieku?

Podróżując po Polsce często możemy trafić do restauracji pod szyldem „Chłopska chata”. Oprócz „tradycyjnych” polskich frytek i schabowego, rosołu i żurku w karcie możemy znaleźć dania, które prędzej znalazłyby się na stole szlachcica niż chłopa, a i tu należałoby postawić wielki znak zapytania.

Nasze wyobrażenie o dawnej kuchni chłopskiej często bywa mylne. Zdecydowanie lepiej odnaleźliby się w niej współcześni weganie i wegetarianie niż zwolennicy białka zwierzęcego.

Mięso jadano rzadko. Kury hodowano dla jajek, które można było sprzedać. Bydło - dla mleka przetwarzanego na sery i masło – na sprzedaż. Nie bez znaczenia krowy w dawnej wsi były nazywane żywicielkami rodziny. Śmierć krowy w niejednym chłopskim domu była uznawana za większą stratę niż śmierć dziecka (zwłaszcza córki).

Na stołach gościły głównie produkty pochodzenia roślinnego: kapusta (głównie kiszona), groch, zboża, później ziemniaki.

Obszerny obraz dawnych pokarmów i napojów zachował w swoim dziele życia Oskar Kolberg. Za jego przykładem przedstawiamy zestaw typowych dań spożywanych przez ludzi żyjących na wsiach Mazowsza w XIX wieku. Oto niektóre z nich:

zacierki (drobne kluseczki) z wodą okraszone słoniną,
groch z polewką lub kartofle w talarki krajane,
kapusta rzadka i gęsta z sadłem wieprzowym,
kapusta słodka z kartoflami i mlekiem,
kartoflana zupa (kartofle gotowane podawane w jednej misie, w drugiej misie osolona i opieprzona wrząca woda, do której wrzuca się pokruszone kartofle i je łyżką),
kartofle na rzadko ugotowane z kaszą,
sójki (niewielki placuszek nadziewany kaszą jaglaną, pieczony w tłuszczu),
pyzy z gryczanej mąki umielonej w żarnach,
zielanina – potrawa z komosy* usiekanej z kaszą jęczmienną prażoną, okraszona słoniną (*komosa biała dzisiaj roślina często uważana za chwast),
rosół z mięsem (w niedzielę gdy kto biedniejszy, w niedzielę i w czwartek gdy bogatszy).

Podobny jadłospis towarzyszył mieszkańcom wsi na wielu terenach. Nic zatem dziwnego, że do pokarmu odnoszono się z wielkim szacunkiem. W późniejszych czas, gdy jedzenia było już więcej, pozostała wśród ludzi świadomość, że może go zabraknąć; pamiętano bowiem czasu głodu. Współcześnie zapomnieliśmy, jako społeczeństwo, czym jest niedostatek, a powszechność i dostępność jedzenia, sprawiły, że często się marnuje lub ląduje na śmietniku.